Igitabo cya kabiri cy’Abamakabe
IJAMBO RY’IBANZE
1. Ni nde wanditse iki gitabo?
Iki gitabo cya kabiri cy’Abamakabe nta na hato gikomeza icya mbere, ahubwo cyongera kudutekerereza iby’itotezwa rya Israheli, kikanavuga iby’abantu babaye indatsimburwa ku rugamba mu gihe cya Yuda Makabe.
Muri 2,23–32, baradusobanurira ukuntu iki gitabo cyanditswe: habanje uwitwa Yasoni w’i Sireni (umugi wo muri Afurika y’amajyaruguru), abyandikaho inkuru ndende ikubiye mu bitabo bitanu byose; hanyuma haza kwaduka undi tutazi, abikomatanyiriza muri iki gitabo, twita icya kabiri cy’Abamakabe. Abo bagabo bombi bari Abayahudi, nyamara ururimi rwabo kavukire rukaba ikigereki, bigatuma bandika muri urwo rurimi bitabagoye. Mbere ya byose ariko, abo bagabo ni abayoboke b’Imana, ntibahwema kutubwira ko Imana iriho, n’ukuntu ingabo z’Abayahudi zabanzaga kuyiyambaza mbere yo kujya ku rugamba, naho abanzi b’idini ryabo bakabahundazaho ibitutsi.
2. Ibiri muri iki gitabo n’imiterere yacyo
Iki gitabo twakigabanyamo ibi bice bikurikira :
Igice cya mbere kigizwe n’amabaruwa Abayahudi b’i Yeruzalemu boherereje abavandimwe babo bari mu gihugu cya Misiri, babasaba na bo kwizihiza ibirori by’itahwa ry’Ingoro yari imaze gusukurwa (1,1—2,18).
Igice cya kabiri ni ijambo ry’ibanze ry’umwanditsi w’iki gitabo (2,19–32).
Igice cya gatatu kitugezaho amateka ya Heliyodori (3,1–40). Heliyodori uwo, ni intumwa umwami Selewukusi wa kane (187–175) yoherereje Abayahudi, akaba n’umunyacyubahiro ibwami. Ahageze ashaka kwigarurira ibintu by’agaciro byari mu mutungo w’Ingoro y’i Yeruzalemu, ariko Uhoraho arabimubuza.
Igice cya kane kidutekerereza iby’itotezwa rya Israheli ku ngoma ya Antiyokusi Epifani (4,1—7,42), n’ukuntu abaherezabitambo babiri, Yasoni na Menelasi, bahemutse bakayoboka umuco w’Abagereki, bakanawukwiza i Yeruzalemu. Nyamara ntihabuze Abayahudi b’intwari bemera ibitotezo, bagahara amagara yabo aho guhemukira Imana n’idini ryabo; barimo umusaza Eleyazari (6,18–31) hamwe n’abavandimwe barindwi na nyina wabo (7,1–42).
Igice cya gatanu kitubwira ukuntu Abayahudi batsinze ku rugamba, urupfu rw’umwami wabatotezaga, n’isukurwa ry’Ingoro (8,1—10,8). Ni na bwo batangira kwibanda kuri Yuda Makabe, wa mugabo wabaye ingirakamaro mu Bayahudi.
Igice cya gatandatu kivuga iby’intambara Yuda yarwanye n’amahanga amukikije, n’izo yarwanye na Liziya, igisonga cy’umwami Antiyokusi Ewupatori (10,9—13,26).
Igice cya karindwi kirondora iby’intambara Yuda yarwanye na Nikanori, umugaba w’ingabo z’umwami Demetiriyo wa mbere n’ukuntu yatsinze (14,1—15,39).
3. Inyigisho z’ingenzi ziri muri iki gitabo
Iki gitabo cya kabiri cy’Abamakabe gikangura abagisoma, kikabahugura ndetse kurusha icya mbere. Umwanditsi ntatinya kuvuga Imana byeruye, ndetse ayiha amazina yose bakunze kuyita mu bitabo by’Isezerano rya kera (urugero 1,24–25: Nyagasani, Umuremyi w’ibintu byose, Umwami, Umucunguzi, Umushoborabyose, Uhoraho.) Umwanditsi aravuga ubutitsa ko ari yo ibagobotora ku ngoyi y’umwanzi, ari na cyo gituma ikwiye guhora isengwa; koko ibana n’abayo, kandi igahugukira kumva amasengesho yabo, igihe cyose bayambaje. Uretse n’ibyo, hari n’ingingo ebyiri zikubiyemo izindi nyigisho nshya, igitabo cya kabiri cy’Abamakabe gikunda kwibandaho, kandi ziri hafi cyane y’ibyo twahishuriwe mu Isezerano rishya.
Ingingo ya mbere itwereka icyizere bari bafite cy’uko abapfuye bazazuka, bagahembwa (reba 7—14.46).
Ingingo ya kabiri isobanura akamaro k’isengesho ryo gusabira abapfuye kugira ngo bababarirwe ibyaha byabo (reba 12,39–45), ikongeraho ko na bo bashobora guhakirwa abazima ku Mana.
